Chánh Niệm Là Gì? Lợi Ích Và Cách Thực Hành Chánh Niệm

Chánh niệm là một phương pháp chăm sóc sức khỏe tinh thần được nhiều người trên toàn thế giới tìm hiểu và áp dụng vào đời sống thường ngày. Trong bài viết này, bạn đọc hãy cùng Shan Healing sẽ cùng nhau khám phá chánh niệm là gì, những lợi ích của chánh niệm và các phương pháp thực hành đơn giản nhất bạn có thể áp dụng vào đời sống để tìm lại bình yên cho tâm hồn, cuộc sống.

Chánh niệm là gì?

Chánh niệm (tên tiếng Anh là mindfulness) là trạng thái ý thức và nhận biết trọn vẹn những gì đang xảy ra trong khoảnh khắc hiện tại, ngay tại đây và ngay bây giờ, mà không phán xét hay đánh giá. Đó là khi bạn thực sự chú tâm vào hơi thở, vào cảm giác của cơ thể, vào âm thanh xung quanh, thay vì bị cuốn đi bởi dòng suy nghĩ miên man.

Thuật ngữ chánh niệm bắt nguồn từ chữ “sati” trong tiếng Pali, ngôn ngữ được sử dụng trong kinh điển Phật giáo sơ kỳ. “Sati” có ý nghĩa là “nhớ” hoặc “ghi nhận”, nhưng không phải là nhớ về quá khứ, mà là “nhớ” để quay về với thực tại, ghi nhận những gì đang diễn ra.

Jon Kabat-Zinn, một nhà khoa học và giáo sư y khoa nổi tiếng, người có công lớn trong việc đưa chánh niệm vào y học phương Tây, đã định nghĩa rằng: “Chánh niệm là sự nhận biết có chủ đích, trong khoảnh khắc hiện tại, và không phán xét”.

Chánh niệm là gì?
Chánh niệm là gì?

Nguồn gốc và lịch sử phát triển của chánh niệm

Chánh niệm có lịch sử lâu đời, xuất hiện đầu tiên từ những lời dạy trong Phật giáo sau đó được ứng dụng vào y học hiện đại.

Chánh niệm trong Phật giáo

Trong đạo Phật, chánh niệm (sammā-sati) là yếu tố đứng thứ bảy trong Bát chánh đạo – con đường tám nhánh dẫn đến sự giác ngộ. Nó được xem là nền tảng cốt lõi của mọi thực hành thiền định, giúp con người nhận ra bản chất thật sự của vạn vật. Chánh niệm là trung tâm của Tứ niệm xứ, bốn lĩnh vực quan sát để phát triển trí tuệ bao gồm:

  • Quán thân: Nhận biết mọi cảm giác và hoạt động của cơ thể.
  • Quán thọ: Nhận biết các cảm giác (dễ chịu, khó chịu, trung tính).
  • Quán tâm: Quan sát các trạng thái của tâm trí (tham, sân, si, vui, buồn…).
  • Quán pháp: Quán chiếu bản chất của các hiện tượng tâm lý và vật lý.

Chánh niệm trong y học và tâm lý học phương Tây

Vào năm 1979, Jon Kabat-Zinn đã thành lập chương trình Giảm Căng Thẳng Dựa Trên Chánh Niệm (MBSR) tại Trung tâm Y tế Đại học Massachusetts. Chương trình này đã áp dụng các nguyên tắc chánh niệm của Phật giáo vào một khuôn khổ khoa học, phi tôn giáo để giúp bệnh nhân đối phó với căng thẳng, đau mãn tính và bệnh tật.

Ngoài ra, Thiền sư Thích Nhất Hạnh cũng là một trong những người có ảnh hưởng lớn nhất trong việc mang chánh niệm đến với thế giới phương Tây. Qua những cuốn sách và bài giảng dễ hiểu, ông đã giúp hàng triệu người nhận ra chánh niệm có thể được thực hành trong mọi hoạt động đời thường, từ việc rửa chén, nấu ăn, làm việc, uống trà cho đến đi bộ.

Những lợi ích của chánh niệm

Việc thực hành chánh niệm đều đặn mang lại nhiều lợi ích, tác động tích cực đến cả tinh thần, thể chất và hiệu suất công việc. Dưới đây là một số lợi ích nổi bật nhất của chánh niệm.

Những lợi ích của chánh niệm
Những lợi ích của chánh niệm
  • Thực hành chánh niệm giúp giảm đáng kể các triệu chứng lo âu, trầm cảm và đau đớn.
  • Chánh niệm giúp rèn luyện “cơ bắp” chú ý của não bộ, tăng khả năng tập trung và giúp tâm trí ít bị phân tâm hơn.
  • Bằng cách quan sát cảm xúc mà không phán xét, người thực hành chánh niệm sẽ học được cách nhận diện và điều chỉnh cảm xúc của mình tốt hơn, từ đó cải thiện khả năng thấu cảm và giao tiếp.
  • Thực hành chánh niệm trước khi ngủ giúp làm dịu hệ thần kinh, giảm suy nghĩ miên man, từ đó bạn dễ đi vào giấc ngủ và ngủ sâu hơn.
  • Thiền chánh niệm cũng góp phần làm tăng hoạt động của các tế bào miễn dịch, giúp cơ thể chống lại bệnh tật tốt hơn.
  • Việc tập trung vào hơi thở và thư giãn giúp điều hòa nhịp tim và giảm huyết áp một cách tự nhiên, từ đó hạn chế được các bệnh liên quan đến tim mạch.

Các phương pháp thực hành chánh niệm hiệu quả cho người mới bắt đầu

Khác với các cách ngồi thiền, bạn không cần phải ngồi yên hàng giờ liền đoàn mới có thể thực hành chánh niệm. Chánh niệm hoàn toàn có thể thực hành bằng những bài tập đơn giản, chỉ với khoảng 3-5 phút mỗi ngày như.

Hơi thở chánh niệm

Đây là bài tập nền tảng và dễ tiếp cận nhất cho những người mới tìm hiểu, bắt đầu thực hành chánh niệm. Các bước thực hiện như sau:

  1. Chọn tư thế: Ngồi thoải mái trên ghế hoặc trên sàn, giữ lưng thẳng nhưng không gồng cứng.
  2. Nhắm mắt: Nhẹ nhàng khép mắt lại hoặc nhìn xuống một điểm cố định.
  3. Hướng sự chú ý vào hơi thở: Cảm nhận không khí đi vào qua mũi, làm căng lồng ngực, đầy bụng, rồi từ từ thở ra.
  4. Quan sát: Chỉ đơn giản là quan sát hơi thở tự nhiên, không cần kiểm soát hay thay đổi nó.
  5. Khi tâm trí lang thang: Điều này hoàn toàn bình thường. Khi nhận ra mình đang suy nghĩ, hãy nhẹ nhàng thừa nhận nó và rồi từ từ đưa sự chú ý trở lại với hơi thở.

Đi bộ chánh niệm

Đi bộ chánh niệm
Đi bộ chánh niệm

Ngoài hơi thở chánh niệm, bạn cũng có thể biến việc đi lại hàng ngày thành một bài tập thiền và thực hành trong chánh niệm bằng cách sau:

  • Thay vì vội vã, hãy đi chậm lại.
  • Cảm nhận từng bước chân: gót chân chạm đất, lòng bàn chân tiếp xúc, rồi đến các ngón chân nhấc lên.
  • Chú ý đến cảm giác của cơ thể khi di chuyển, cảm nhận làn gió nhẹ trên da.

Ăn uống chánh niệm

Trong việc ăn uống, bạn cũng có thể thực hành chánh niệm để thực sự nếm được hương vị của món ăn mình đang ăn theo các bước sau:

  • Trước khi ăn, hãy dành một giây để biết ơn món ăn.
  • Ăn chậm lại, nhai kỹ.
  • Chú ý đến màu sắc, mùi hương, kết cấu và hương vị của từng miếng thức ăn.
  • Tắt tivi, cất điện thoại để tập trung hoàn toàn vào bữa ăn. Điều này không chỉ giúp bạn tận hưởng món ăn hơn mà còn cải thiện tiêu hóa.

Lắng nghe chánh niệm

Lắng nghe chánh niệm là lắng nghe để thấu hiểu, bạn có thể thực hành chánh niệm láng nghe theo cách sau:

  • Khi ai đó nói chuyện, hãy dành toàn bộ sự chú ý cho họ.
  • Lắng nghe lời nói, quan sát cả ngôn ngữ cơ thể và cảm xúc của họ.
  • Tạm gác lại sự phán xét và mong muốn xen vào. Bạn sẽ ngạc nhiên về sự kết nối sâu sắc mà kỹ thuật này mang lại.

Chánh niệm trong hoạt động hàng ngày

Bất kỳ hoạt động nào trong đời sống hàng ngày cũng có thể trở thành bài thực hành chánh niệm cho bạn. Ví dụ như khi rửa bát, hãy cảm nhận dòng nước ấm, mùi nước rửa chén, cảm giác của đĩa sứ trong tay; khi lái xe, hãy chú ý đến cảm giác tay trên vô lăng, âm thanh của động cơ. Bằng cách này, những công việc nhàm chán nhất cũng trở nên ý nghĩa.

Chánh niệm trong hoạt động hàng ngày
Chánh niệm trong hoạt động hàng ngày

Lời kết

Mong rằng những thông tin chi tiết Shan Healing vừa chia sẻ trong bài viết trên đã giúp bạn đọc hiểu rõ về chánh niệm là gì, lợi ích của chánh niệm và cách thực hành hiệu quả.

phamlinh

phamlinh

Có thể bạn quan tâm

Leave A Reply

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *