Tổn thương thời thơ ấu là những trải nghiệm tiêu cực có khả năng gây chấn thương tâm lý thường xảy ra trong giai đoạn từ 0 – 17 tuổi. Những tổn thương ở thời thơ ấu có thể gây ảnh hưởng ngay lập tức hoặc kéo dài đến tuổi trưởng thành, tác động trực tiếp đến sức khỏe thể chất, tinh thần và khả năng xây dựng mối quan hệ trong công việc, cuộc sống. Trong bài viết này, bạn đọc hãy cùng với Shan Healing tìm hiểu chi tiết về tổn thương thời thơ ấu là gì, các nguyên nhân gây tổn thương phổ biến, các dấu hiệu và cách chữa lành tâm hồn bị tổn thương hiệu quả.
Tổn thương thời thơ ấu là gì?
Tổn thương thời thơ ấu, hay còn được biết đến với thuật ngữ chuyên môn là Trải nghiệm tuổi thơ bất lợi (ACEs – Adverse Childhood Experiences), là những sự kiện tiêu cực, có khả năng gây chấn thương tâm lý xảy ra trong giai đoạn từ 0 đến 17 tuổi.
Tổn thương này không chỉ gây ra nỗi đau tức thời mà còn để lại những di chứng phức tạp, những vết sẹo hằn sâu trong tiềm thức, ảnh hưởng trực tiếp đến cách trẻ nhìn nhận bản thân, người khác và thế giới xung quanh khi trưởng thành.
Các nguyên nhân gây tổn thương thời thơ ấu phổ biến
Nguyên nhân gây tổn thương thời thơ ấu rất đa dạng một số yếu tố chính thường đến từ gia đình, xã hội và các biến cố bất ngờ trong cuộc sống như:
Ngược đãi và bạo lực trong gia đình
Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến và trực tiếp nhất gây nên tổn thương thời thơ ấu. Sự ngược đãi và bạo lực trong gia đình có thể xảy ra theo nhiều hình thức:
- Ngược đãi thể chất: Là các hành vi đánh đập, hành hạ trẻ với mục đích “dạy dỗ” hay kỷ luật.
- Ngược đãi cảm xúc: Bạo hành trẻ bằng lời nói, mắng chửi, xúc phạm, hạ thấp giá trị hay so sánh trẻ với người khác khiến trẻ cảm thấy mình kém cỏi, tự ti và không được yêu thương.
- Lạm dụng tình dục: Trẻ bị quấy rối hay xâm hại tình dục.
Thiếu vắng tình cảm và bị bỏ rơi
Tổn thương thời thơ ấu có thể đến từ sự thiếu hụt về mặt cảm xúc khiến trẻ cảm thấy bản thân không có ý nghĩa, không được quan tâm.
- Khi cha mẹ không thể hiện tình cảm, hiếm khi ôm ấp, động viên hay khích lệ con, trẻ sẽ cảm thấy mình không quan trọng và không được yêu thương.
- Khi trẻ hào hứng chia sẻ nhưng lại không được quan tâm, điều này lặp lại nhiều lần sẽ làn trẻ dần chai sạn cảm xúc và ngừng chia sẻ.
- Sự vắng mặt của cha hoặc mẹ do ly hôn, chia ly hoặc công tác xa nhà trong thời gian dài cũng có thể để lại sự tổn thương sâu sắc trong tâm hồn trẻ nhỏ.
Tổn thương do mất mát người thân và biến cố cuộc sống
Những biến cố đột ngột và nằm ngoài tầm kiểm soát cũng có thể gây ra sang chấn nặng nề cho trẻ trong độ tuổi phát triển.
- Sự ra đi của những người thân trong gia đình.
- Trẻ bị buộc phải “trưởng thành sớm”, gánh vác những trách nhiệm quá sức.
- Các sự kiện như thiên tai, tai nạn, hỏa hoạn mà trẻ trực tiếp trải qua.
Môi trường gia đình rối loạn chức năng
Một môi trường gia đình bất ổn là một trong những nguyên nhân chính gây tổn thương tâm lý cho rất nhiều trẻ trong độ tuổi từ 0 – 17 tuổi, cụ thể như:
- Phải sống cùng người thân bị nghiện rượu hoặc các chất kích thích
- Cha mẹ mắc bệnh tâm thần, trầm cảm không có khả năng chăm sóc và kết nối cảm xúc với con cái.
- Việc có thành viên trong gia đình bị giam giữ, đi tù khiến trẻ bị kỳ thị.
- Xung đột và bạo lực gia đình diễn ra thường.
Ảnh hưởng của tổn thương thời thơ ấu đến cuộc sống trưởng thành
Những tổn thương thời thơ ấu không được chữa lành sẽ tiếp tục âm ỉ và tác động sâu sắc đến mọi khía cạnh cuộc sống khi trẻ lớn lên.
Ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần
- Nguy cơ cao mắc các rối loạn tâm lý: Tổn thương thời thơ ấu làm tăng nguy cơ mắc trầm cảm và các rối loạn lo âu.
- Rối loạn giấc ngủ: Mất ngủ, khó ngủ hoặc thường xuyên gặp ác mộng là những vấn đề phổ biến những người bị tổn thương thời thơ ấu sẽ gặp phải.
- Rối loạn nhân cách: Những vết thương sâu sắc có thể gây ra sự méo mó trong nhận thức về bản thân và thế giới.
Ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất
Những nỗi đau tinh thần cũng có thể biểu hiện ra bên ngoài cơ thể vật lý. Người bị tổn thương thời thơ ấu có nguy cơ cao mắc các chứng như:
- Tăng nguy cơ mắc bệnh mãn tính: Người có tiền sử ACEs dễ mắc các bệnh như hen suyễn, bệnh tim, tiểu đường và đột quỵ hơn so với người có tuổi thơ êm đềm.
- Ảnh hưởng đến não bộ: Những sang chấn tâm lý nghiêm trọng có thể làm chậm quá trình phát triển của não bộ và khiến não thoái hóa nhanh hơn.
- Suy giảm hệ miễn dịch: Căng thẳng kéo dài từ thời thơ ấu đến tuổi trưởng thành cũng khiến hệ miễn dịch yếu đi và làm cơ thể dễ mắc bệnh.
- Lối sống không lành mạnh: Họ cũng có xu hướng tìm đến thuốc lá, lạm dụng chất kích thích như một cách để đối phó với nỗi đau không thể giãi bày.
Ảnh hưởng đến học tập và sự nghiệp
- Khó khăn trong học tập: Trẻ bị tổn thương thường gặp vấn đề về tư duy, giảm khả năng ghi nhớ và khó tập trung, dẫn đến kết quả học tập kém.
- Tác động đến công việc: Khi trưởng thành, sự thiếu tự tin, sợ thất bại và khó khăn trong quan hệ với đồng nghiệp khiến cho công việc có thể không được thuận lợi.
Ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống
- Việc một người không biết cách thể hiện và đón nhận tình yêu thương một cách lành mạnh khiến họ gặp trở ngại trong việc tạo dựng một mái ấm của riêng mình.
- Họ cũng không thể tận hưởng trọn vẹn cuộc sống hiện tại vì luôn bị những bóng ma quá khứ ám ảnh. Chất lượng sống giảm sút nghiêm trọng khi phải liên tục vật lộn với những vấn đề tâm lý chưa được giải quyết.
Phương pháp chữa lành tổn thương thời thơ ấu
Với chứng tổn thương thời thơ ấu, ngoài các phương pháp trị liệu chuyên nghiệp và chuyên sâu, người bị tổn thương cũng có thể tham khảo một số cách chữa lành đứa trẻ bên trong dưới đây để phần nào xoa dịu đi những tổn thương trong tâm hồn.
Đối mặt và thừa nhận tổn thương
Bước đầu tiên và quan trọng nhất là thừa nhận. Hãy dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật rằng bạn đã từng bị tổn thương và những điều đó đang ảnh hưởng đến cuộc sống hiện tại của bạn. Đừng né tránh hay phủ nhận. Việc đối mặt này không phải để khơi lại nỗi đau, mà là để hiểu rõ nguồn gốc của những vấn đề bạn đang gặp phải, tạo nền tảng vững chắc cho các bước tiếp theo.
Ngừng tự trách và xấu hổ
Hãy luôn ghi nhớ điều này: Những gì xảy ra trong quá khứ không phải lỗi của bạn. Khi đó, bạn chỉ là một đứa trẻ, không có khả năng tự bảo vệ hay lựa chọn hoàn cảnh cho mình. Hãy học cách buông bỏ cảm giác tội lỗi và xấu hổ. Tự tha thứ cho bản thân vì đã phải chịu đựng và chấp nhận rằng bạn đã làm tốt nhất có thể. Sự tự trách chỉ khoét sâu thêm vết thương mà thôi.
Viết nhật ký và thư gửi đứa trẻ bên trong
Đây là một phương pháp trị liệu bằng cách viết rất hiệu quả.
- Viết thư: Hãy viết một lá thư cho chính bạn của ngày xưa. Dưới góc nhìn của một người trưởng thành, hãy kể lại những kỷ niệm buồn, giải thích cho “đứa trẻ” ấy hiểu về hoàn cảnh lúc đó và vỗ về nó.
- Viết nhật ký: Ghi lại cảm xúc, suy nghĩ và những thay đổi của bạn mỗi ngày. Điều này giúp bạn nhận ra sự tiến bộ của mình trên hành trình chữa lành.
- Kết nối: Thử xem lại một vài tấm ảnh cũ, hình dung và cảm nhận lại cảm xúc của mình khi đó. Hãy nói chuyện, an ủi, và hứa với đứa trẻ bên trong rằng từ nay bạn sẽ bảo vệ và chăm sóc nó tốt hơn.
Thực hành tự chăm sóc bản thân
Tự chăm sóc bản thân là một kỹ năng quan trọng. Hãy đối xử với chính mình một cách tử tế và nhẹ nhàng, như cách bạn mong muốn được đối xử khi còn nhỏ.
- Dành thời gian cho bản thân: Làm những điều mang lại cho bạn niềm vui và sự thư giãn, dù là đọc sách, nghe nhạc hay đi dạo.
- Chăm sóc sức khỏe thể chất: Ăn uống đủ chất, tập thể dục đều đặn và ngủ đủ giấc. Một cơ thể khỏe mạnh là nền tảng cho một tinh thần vững vàng.
- Thực hành chánh niệm: Các bài tập như thực hành thiền định, trị liệu với chuông xoay để giảm căng thẳng, yoga, hít thở sâu giúp bạn bình tâm và kết nối với hiện tại.
Học cách thiết lập ranh giới lành mạnh
Những người bị tổn thương thời thơ ấu thường gặp khó khăn trong việc thiết lập ranh giới.
- Học cách nói “không”: Bạn có quyền từ chối những yêu cầu không phù hợp hoặc gây áp lực cho bạn mà không cần cảm thấy tội lỗi.
- Bảo vệ bản thân: Hãy thiết lập ranh giới rõ ràng trong các mối quan hệ để bảo vệ không gian và cảm xúc của mình.
- Tránh xa môi trường độc hại: Nhận biết và chủ động tránh xa những người hoặc hoàn cảnh có thể kích hoạt lại nỗi đau cũ của bạn.
Lời kết
Mong rằng những thông tin chi tiết Shan Healing vừa chia sẻ trong bài viết trên đã giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về tổn thương thời thơ ấu là gì, những nguyên nhân, tác động và cách để chữa lành tâm hồn bởi những chấn thương thời thơ ấu.
